Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrinin bakalavriat səviyyəsinə qəbul olmaq istəyən abituriyentlərin qarşılaşdığı əsas qiymətləndirmə sistemi Dövlət İmtahan Mərkəzinin təşkil etdiyi buraxılış və qəbul imtahanlarıdır. Ali təhsil müəssisələrinin bakalavriat səviyyəsinə qəbul sistemi abituriyentin seçdiyi istiqamətə görə fərqlənir. I, II, III və IV ixtisas qruplarına qəbul olmaq istəyən abituriyentlərin nəticəsi, əsasən, qəbul imtahanının iki mərhələsindən formalaşır.

Birinci mərhələdə maksimum 300, ikinci mərhələdə isə maksimum 400 bal toplamaq mümkündür. Buna görə I–IV ixtisas qrupları üzrə abituriyentin ümumi nəticəsi maksimum 700 bal ola bilər.

Bu məqalədə "Hesabla.com" olaraq DİM qəbul imtahanının nə olduğunu, kimlər üçün keçirildiyini, qəbulun mərhələlərini, ixtisas qruplarını, 700 ballıq sistemin necə formalaşdığını, universitetlərə yerləşdirmənin necə aparıldığını və abituriyentlərin hazırlıq zamanı nələrə diqqət etməli olduğunu ətraflı izah edəcəyik.

# DİM imtahanı kimlər üçündür?

- IX sinif buraxılış imtahanı
- XI sinif buraxılış imtahanı
- Bakalavriat qəbulu
- Kolleclərə qəbul
- Magistratura
- Rezidentura
- Dövlət qulluğu
- Qabiliyyət imtahanları

Namizədin hansı imtahan mərhələsində iştirak etməli olduğu onun məzun olduğu ildən, təhsil sənədindən və qəbul olmaq istədiyi istiqamətdən asılı ola bilər. Cari ilin XI sinif məzunları üçün buraxılış imtahanı qəbul imtahanının birinci mərhələsi hesab edilir. Əvvəlki illərin məzunları isə DİM tərəfindən onlar üçün müəyyən edilmiş qaydada birinci mərhələ imtahanında iştirak edə bilərlər.

# DİM imtahanı neçə mərhələdən ibarətdir?

I, II, III və IV ixtisas qrupları üzrə ali təhsil müəssisələrinə qəbul prosesi əsasən iki imtahan mərhələsindən ibarətdir:

1. Qəbul imtahanının birinci mərhələsi(300 Bal)(Tədris dili, riyaziyyat və xarici dil üzrə ümumi bilikləri qiymətləndirmək)
2. Qəbul imtahanının ikinci mərhələsi(400 Bal)(Seçilmiş ixtisas qrupunun əsas fənləri üzrə bilikləri qiymətləndirmək)



# Qəbul imtahanının birinci mərhələsi nədir?

Qəbul imtahanının birinci mərhələsində abituriyentlər təhsil almaq istədikləri tədris dilinə uyğun olaraq aşağıdakı fənlərdən imtahan verirlər:

- Azərbaycan dili və ya rus dili
- Riyaziyyat
- Xarici dil

DİM-in bakalavriat üzrə rəsmi məlumatına əsasən, bu mərhələdə tədris dili fənnindən 30, xarici dildən 30, riyaziyyatdan isə 25 tapşırıq təqdim edilir. Beləliklə, imtahanda ümumilikdə 85 tapşırıq olur. Bunlara əlavə olaraq onu qeyd etməliyik ki, Tədris dilinin 20 qapalı və 10 yazılı tapşırıq, Riyaziyyat üzrə 13 qapalı, 5 kodlaşdırılan açıq və 7 yazılıı tapşırıq və Xarici dil bölməsində isə 23 qapalı və 7 yazılı cavab tələb edən tapşırıq təqdim edilir. Hər fənn üzrə maksimum 100, bütün mərhələ üzrə isə maksimum 300 bal toplamaq mümkündür.

# Qəbul imtahanının ikinci mərhələsi nədir?

İkinci mərhələ abituriyentin seçdiyi ixtisas qrupuna uyğun fənlər üzrə biliklərini qiymətləndirir. Bu mərhələdə toplanması mümkün olan maksimum nəticə 400 baldır.

I–IV ixtisas qruplarında tapşırıqlar əsas, nisbətən yüksək çəkiyə malik fənn və digər qrup fənləri arasında bölüşdürülür. Fənlərin yekun nəticəyə təsiri qrupun rəsmi qiymətləndirmə modelinə əsasən müəyyən edilir.

2026-cı il qəbul imtahanlarında əvvəlki ilin imtahan modelinin tətbiq ediləcəyi açıqlanıb. Test bloklarına 22 qapalı, 5 kodlaşdırılan açıq və cavabı yazılı şəkildə ifadə olunan tapşırıqlar daxil edilir. I qrupda 3 müstəqil yazılı tapşırıq, II, III və IV qruplarda isə mətn, situasiya və ya mənbə əsasında 3 yazılı tapşırıq təqdim olunur.

# DİM-də neçə ixtisas qrupu var?

Azərbaycanda ali təhsil ixtisasları əsasən beş ixtisas qrupu üzrə təsnif edilir:

1. I ixtisas qrupu
2. II ixtisas qrupu
3. III ixtisas qrupu
4. IV ixtisas qrupu
5. V ixtisas qrupu

I–IV ixtisas qruplarında müsabiqə balı, əsasən, birinci və ikinci mərhələlərin nəticələri əsasında formalaşır. V ixtisas qrupu isə xüsusi qabiliyyət tələb edən müəyyən ixtisaslarla bağlıdır və burada qəbul mexanizmi fərqlənə bilər.

# I ixtisas qrupu nədir?

I ixtisas qrupu əsasən mühəndislik, informasiya texnologiyaları, kompüter elmləri, riyaziyyat, fizika, memarlığın müəyyən istiqamətləri və digər texniki ixtisasları əhatə edir.

Bu qrup iki altqrupa bölünür:

- RK altqrupu
- Rİ altqrupu

“RK” və “Rİ” altqruplarında əsas fənn kombinasiyası fərqlənir. Abituriyent seçmək istədiyi ixtisasların hansı altqrupa aid olduğunu əvvəlcədən yoxlamalıdır.

I qrup aşağıdakı istiqamətlərə maraq göstərən abituriyentlər üçün uyğun ola bilər:

- Riyaziyyat və məntiq, Riyaziyyat, tətbiqi riyaziyyat
- Kompüter və proqramlaşdırma, Kompüter elmləri, informasiya texnologiyaları
- Texniki sistemlər, Müxtəlif mühəndislik ixtisasları
- Fizika və texnologiya, Fizika, elektronika və texnoloji sahələr
- İnfrastruktur, İnşaat və əlaqəli mühəndislik istiqamətləri

Konkret ixtisasların və altqrupların siyahısı hər qəbul ili üzrə DİM-in “Abituriyent” jurnalında və qəbul elanlarında dərc edilir. Buna görə ixtisas seçərkən həmin ilin rəsmi siyahısından istifadə edilməlidir. Buna alternativ olaraq saytımızda, Universitet Qəbul Asistenti'ni sizlərə tam ödənişsiz şəkildə təqdim edirik. Sadəcə daxil olub, qəbul olduqunuz balı yazmaqınız kifayət edir. Sistem sizin seçim etməyiniz üçün ən uyğun 15 ixtisas və universiteti təqdim edəcək.

# II ixtisas qrupu nədir?

II ixtisas qrupu əsasən iqtisadiyyat, maliyyə, biznes, idarəetmə, marketinq, turizm və bəzi sosial-iqtisadi istiqamətləri əhatə edir. II qrupda uğurlu olmaq üçün riyazi düşünmə ilə yanaşı, coğrafi və sosial-iqtisadi məlumatları anlamaq bacarığı da vacibdir. Bu qrup aşağıdakı sahələrə maraq göstərən abituriyentlər üçün uyğun ola bilər:

- İqtisadiyyat
- Maliyyə
- Mühasibat
- Biznesin idarə edilməsi
- Marketinq
- Menecment
- Turizm işinin təşkili
- Dövlət və bələdiyyə idarəetməsi
- Beynəlxalq ticarət və logistika ilə əlaqəli istiqamətlər

# III ixtisas qrupu nədir?

III ixtisas qrupu əsasən humanitar, sosial, hüquq, dil, tarix, jurnalistika və müəllimlik istiqamətlərinin böyük hissəsini əhatə edir.

III qrup iki altqrupa bölünür: DT altqrupu və TC altqrupu

Altqruplarda qəbul fənlərinin kombinasiyası və uyğun ixtisaslar fərqlənə bilər. Bunlara əlavə olaraq onu qeyd etməliyik ki, Jurnalistika kimi bəzi ixtisaslarda əlavə qabiliyyət və ya başqa xüsusi tələblər tətbiq oluna bilər. Abituriyent həmin ilin müsabiqə şərtlərini ayrıca yoxlamalıdır.

III qrupda aşağıdakı istiqamətlərə rast gəlmək mümkündür:

- Hüquq və dövlətçilik, Hüquqşünaslıq, dövlət və ictimai münasibətlər
- Dillər, Filologiya, tərcümə, xarici dil müəllimliyi
- Tarix və sosial elmlər, Tarix, regionşünaslıq və əlaqəli sahələr
- Media, Jurnalistika və kommunikasiya istiqamətləri
- Təhsil, Müxtəlif humanitar müəllimlik ixtisasları

# IV ixtisas qrupu nədir?

IV ixtisas qrupu əsasən tibb, biologiya, kimya, əczaçılıq, psixologiyanın müəyyən istiqamətləri, ekologiya və digər təbiət elmləri sahələrini əhatə edir. IV qrupun bir çox ixtisası yüksək rəqabətli ola bilər. Xüsusilə tibb və stomatologiya istiqamətlərində qəbul üçün yüksək yekun nəticə tələb oluna bilər. Lakin konkret keçid balı əvvəlcədən sabit müəyyən edilmir; həmin ilin müsabiqə nəticəsinə əsasən formalaşır. Bu qrup aşağıdakı sahələrə maraq göstərən abituriyentlər üçün uyğun ola bilər:

- Tibb
- Stomatologiya
- Əczaçılıq
- Biologiya
- Kimya
- Biotexnologiya
- Ekologiya
- Baytarlıq
- Biologiya və kimya müəllimliyi

# V ixtisas qrupu nədir?

V ixtisas qrupu xüsusi qabiliyyət tələb edən bir sıra ixtisasları əhatə edir. Buraya musiqi, təsviri incəsənət, dizayn, aktyor sənəti, idman və digər yaradıcılıq və qabiliyyət istiqamətləri daxil ola bilər.

V qrup üzrə qəbul prosesi I–IV qruplardan fərqlənir. Namizədin buraxılış və ya birinci mərhələ nəticəsi ilə yanaşı, xüsusi qabiliyyət imtahanında iştirakı da tələb oluna bilər.

DİM bildirir ki, ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrində xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslar mövcuddur və həmin ixtisaslara qəbul üçün ayrıca qabiliyyət imtahanları təşkil edilir.

Qabiliyyət imtahanı aşağıdakı formalarda ola bilər və Qabiliyyət imtahanının proqramı, minimal şərtləri və qiymətləndirməsi ixtisasa görə dəyişir:

- Rəsm və kompozisiya

- Musiqi ifası və nəzəriyyəsi

- Fiziki hazırlıq

- Aktyorluq və səhnə bacarıqları

- Dizayn və yaradıcılıq tapşırıqları

- Seçilmiş sahəyə uyğun digər praktik qiymətləndirmələr

# DİM balı necə hesablanır?

DİM balının hesablanması seçilmiş ixtisas qrupuna və imtahan mərhələsinə görə dəyişir.

I–IV qrupları üzrə ümumi formula belədir: Yekun müsabiqə balı = Birinci mərhələ üzrə bal + İkinci mərhələ üzrə bal

Məsələn: Tədris dili(78), Riyaziyyat(85) və Xarici Dil(72). Yəni, Ümumi bal 235.

İkinci mərhələdə abituriyent 320 bal toplayıbsa: 235 + 320 = 555 bal.

# Universitetlər DİM nəticəsini necə qiymətləndirir?

Azərbaycanda mərkəzləşdirilmiş bakalavriat qəbulunda universitetlər adətən abituriyentin sənədini ayrıca analiz edərək müstəqil bal vermirlər. Yerləşdirmə DİM tərəfindən abituriyentin müsabiqə balı, ixtisas seçimindəki ardıcıllıq, plan yerləri və qəbul qaydaları əsasında aparılır.

Abituriyent balına uyğun mümkün qədər düzgün ixtisas siyahısı hazırlamalıdır. Yüksək bal qəbul şansını artırsa da, yanlış seçim strategiyası səbəbindən abituriyent uyğun proqramdan kənarda qala bilər.

# Dövlət sifarişi və ödənişli əsaslarla qəbul nədir?

Universitet proqramlarında yerlər iki əsas maliyyələşmə formasında təqdim oluna bilər:

- Dövlət sifarişi əsasında, Təhsil haqqı dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir.

- Ödənişli əsaslarla, Təhsil haqqını tələbə ödəyir.

Eyni ixtisas üzrə dövlət sifarişli və ödənişli yerlərin keçid balları fərqli ola bilər. Dövlət sifarişli yerlər çox vaxt daha yüksək rəqabətə səbəb olur.

# Hesabla.com olaraq DİM imtahanına hazırlaşanlar üçün tövsiyyələrimiz

DİM imtahanına hazırlıq zamanı ilk addım ixtisas qrupunu və hədəf proqramları müəyyən etməkdir. Abituriyent hansı fənlərin onun nəticəsinə daha çox təsir etdiyini bilməlidir. Hazırlıq planı belə qurula bilər:

1. İxtisas qrupu və altqrupu müəyyən edin

2. Hədəf universitet və ixtisasları seçin

3. Lazım olan təxmini balı hesablayın

4. Mövcud səviyyənizi sınaq imtahanı ilə ölçün

5. Fənlər üzrə həftəlik proqram hazırlayın

6. Açıq və yazılı tapşırıqları ayrıca məşq edin

7. Vaxtla tam sınaq imtahanları həll edin

8. Səhvləri mövzu və səbəb üzrə qeyd edin

9. Son illərin DİM tapşırıqlarını analiz edin

10. İxtisas seçimi üçün təhlükəsiz və iddialı variantlar hazırlayın

Hazırlıq yalnız test həll etməkdən ibarət olmamalıdır. Abituriyent hər səhvin səbəbini tapmalı və mövzunu yenidən öyrənməlidir. DİM imtahanında ən çox edilən səhvlərə gəldikdə isə əsasən abituryentlerin yalnızca testi əzbərləməsi, mövzunun məntiqini başa düşmək yerinə, birinci mərhələni önəmsiz saymaları, açıq tapşırıqlarla bağlı məşq etməmələri, minimal balı qəbul zəmanəti saymaları kimi səhvləri qeyd etmək olar.

# Tez-tez verilən suallar

- DİM nədir?

DİM — Dövlət İmtahan Mərkəzidir. Azərbaycanda buraxılış, universitet və kollec qəbulu, magistratura, rezidentura, dövlət qulluğu və digər istiqamətlər üzrə imtahanlar təşkil edir.

- DİM qəbul imtahanı neçə mərhələdən ibarətdir?

I–IV ixtisas qrupları üzrə qəbul imtahanı əsasən iki mərhələdən ibarətdir. Cari ilin XI sinif məzunları üçün birinci mərhələ buraxılış imtahanıdır. İkinci mərhələ isə seçilmiş ixtisas qrupunun fənləri üzrə keçirilir.

- DİM-də maksimum bal neçədir?

I–IV ixtisas qrupları üzrə maksimum yekun bal 700-dür. Birinci mərhələdə 300, ikinci mərhələdə isə 400 bal toplamaq mümkündür.

- Buraxılış imtahanında maksimum neçə bal toplamaq olar?

XI sinif buraxılış imtahanında hər fənn üzrə maksimum 100, ümumilikdə isə 300 bal toplamaq mümkündür.

- Birinci mərhələdə hansı fənlər olur?

Birinci mərhələdə tədris dili — Azərbaycan və ya rus dili, riyaziyyat və xarici dil fənləri təqdim edilir.

- DİM balı necə hesablanır?

I–IV qrupları üzrə yekun bal birinci və ikinci mərhələ ballarının cəmi ilə hesablanır: Yekun bal = Birinci mərhələ + İkinci mərhələ

- Keçid balı nədir?

Keçid balı müəyyən ixtisasa müsabiqə nəticəsində sonuncu qəbul olunan abituriyentin balıdır. Bu bal plan yerləri, müraciət sayı və abituriyentlərin nəticələrinə görə hər il dəyişə bilər.

- Minimal balı toplamaq qəbul olmaq deməkdir?

Xeyr. Minimal müsabiqə şərtini ödəmək yalnız müəyyən ixtisası seçmək hüququ verə bilər. Faktiki qəbul üçün balınız həmin il formalaşan rəqabət nəticəsinə çatmalıdır.

- Beşinci ixtisas qrupunda 700 ballıq sistem tətbiq olunur?

V qrupun qəbul mexanizmi I–IV qruplardan fərqlənə bilər. Xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslarda qabiliyyət imtahanının nəticəsi və digər müsabiqə şərtləri nəzərə alınır.

- Qəbul imtahanının ikinci mərhələsini iki dəfə vermək mümkündür?

DİM müəyyən qəbul illərində ikinci mərhələ üzrə iki cəhd təşkil edir. 2026-cı ildə ikinci cəhd üçün ayrıca qeydiyyat elan olunub. Konkret qayda və tarixlər hər il DİM tərəfindən açıqlanır.

- Hansı cəhdin nəticəsi nəzərə alınır?

Bu məsələ müvafiq qəbul ili üçün elan olunan qaydalarla müəyyən edilir. Abituriyent qeydiyyat zamanı DİM-in nəticələrin istifadəsi ilə bağlı rəsmi izahını yoxlamalıdır.

- İxtisas seçimi zamanı proqramları necə sıralamaq lazımdır?

İxtisaslar həqiqi istək ardıcıllığı ilə sıralanmalıdır. Sistem abituriyenti balının çatdığı və siyahıda ən yuxarıda yerləşən mümkün ixtisasa qəbul edir. Hesabla.com olaraq biz sizlərə bu mərhələdə asistent təqdim edirik. Sadəcə saytın kalkulyatorlar hissəsinə tıklayın və qebul asistentine keçid edin.

- Keçən ilin keçid balına əsasən seçim etmək düzgündür?

Keçən ilin balı istiqamət verir, lakin zəmanət vermir. Daha düzgün analiz üçün son 3–5 ilin keçid balları, cari plan yerləri və ixtisasa maraq birlikdə qiymətləndirilməlidir.

- Universitetlər DİM balını GPA-ya çevirirmi?

Xeyr. Mərkəzləşdirilmiş qəbul zamanı DİM balı ayrıca müsabiqə göstəricisidir. O, məktəb attestatının orta qiymətinə və ya universitet GPA-sına çevrilmir.