Amerika Birləşmiş Ştatları dünyanın ən böyük istehlak bazarlarından, ən inkişaf etmiş maliyyə sistemlərindən və sahibkarlar üçün ən çox biznes imkanı təqdim edən ölkələrindən biridir. ABŞ-də şirkət yaratmaq nisbətən sadə görünə bilər, lakin vergi sistemi biznesin qurulduğu ştatdan, hüquqi formasından, sahibkarın rezidentlik statusundan, işçi sayından və gəlirin mənbəyindən asılı olaraq dəyişir.

“Hesabla.com” olaraq bu məqalədə ABŞ-də Sole Proprietorship, LLC, Partnership, S Corporation və C Corporation üçün vergilərin necə hesablandığını, 2026-cı ilin federal gəlir vergisi pillələrini, self-employment tax, QBI deduction, payroll tax, sales tax və estimated tax qaydalarını nümunələrlə izah edəcəyik. Onu da qeyd etməliyik ki, məqalə ümumi məlumat məqsədi daşıyır. ABŞ-də faktiki vergi nəticəsi sahibkarın rezidentlik statusuna, fəaliyyət göstərdiyi ştata, gəlirin ABŞ mənbəli olub-olmamasına, şirkətin hüquqi və vergi təsnifatına və tətbiq olunan güzəştlərə görə dəyişə bilər. Real biznes qərarı zamanı CPA, Enrolled Agent və ya ABŞ vergi hüququ üzrə mütəxəssis rəyi nəzərə alınmalıdır.

# ABŞ-də hansı vergilər mövcuddur?

ABŞ-də sahibkarların qarşılaşa biləcəyi əsas vergi və məcburi ödənişlər aşağıdakılardır:

* Federal Income Tax(Fiziki şəxslərin və pass-through biznes sahiblərinin vergi tutulan gəlirinə 10%-dən 37%-dək mərhələli vergi)
* Corporate Income Tax(C Corporation mənfəətinə 21% federal vergi)
* Self-Employment Tax(Özünəməşğul şəxslər üçün Social Security və Medicare üzrə ümumilikdə 15,3%)
* Social Security Tax(İşçi və işəgötürən üçün ayrı-ayrılıqda 6,2%)
* Medicare Tax(İşçi və işəgötürən üçün ayrı-ayrılıqda 1,45%)
* Additional Medicare Tax(Yüksək gəlirli fiziki şəxslər üzrə əlavə 0,9%)
* FUTA – Federal Unemployment Tax(İşəgötürən tərəfindən ödənilən federal işsizlik vergisi)
* State Income Tax(Ştatdan asılı gəlir və ya korporativ vergi)
* Franchise Tax və ya Gross Receipts Tax(Bəzi ştatlarda şirkətin fəaliyyətinə və ya dövriyyəsinə tətbiq olunur)
* Sales Tax(Mal və müəyyən xidmətlərin satışında ştat və yerli səviyyədə tətbiq edilir)
* Property Tax(Biznes daşınmaz əmlakı və bəzi aktivlər üzrə)
* Excise Tax(Yanacaq, müəyyən nəqliyyat, istehsal və xüsusi məhsullar üzrə)
* Estimated Tax(İl ərzində əvvəlcədən ödənilən gəlir və self-employment vergisi)

ABŞ-də vergi sistemi federal, ştat və yerli səviyyələrdən ibarətdir. Biznesin yerləşdiyi ünvan onun income tax, sales tax, property tax və digər yerli öhdəliklərinə təsir edə bilər. Buna görə eyni mənfəətə sahib iki şirkət fərqli ştatlarda fərqli ümumi vergi yükü ilə qarşılaşa bilər.



# ABŞ-də hansı biznes formaları mövcuddur?

ABŞ-də ən geniş istifadə olunan biznes formaları bunlardır:

* Sole Proprietorship(Fərdi sahibkarlıq)
* Single-Member LLC(Bir üzvü olan məhdud məsuliyyətli şirkət)
* Multi-Member LLC(Bir neçə üzvü olan LLC)
* Partnership(Ortaqlıq)
* S Corporation(Pass-through vergi statusuna sahib korporasiya)
* C Corporation(Ayrıca federal vergi ödəyicisi olan korporasiya)

ABŞ-də hüquqi forma ilə vergi təsnifatı həmişə eyni anlayış deyil.

Məsələn, LLC ştat qanunvericiliyi əsasında yaradılan hüquqi strukturdur. Lakin IRS LLC-ni üzvlərin sayına və edilən vergi seçiminə görə:

* Sole Proprietorship;
* Partnership;
* S Corporation;
* C Corporation

kimi vergiyə cəlb edə bilər. Bir üzvü olan yerli LLC ümumi qayda üzrə sahibindən ayrıca federal gəlir vergisi ödəyicisi kimi qəbul edilmir və “disregarded entity” sayılır. Bir neçə üzvü olan LLC isə başqa seçim etməzsə, Partnership kimi vergiyə cəlb olunur. LLC Form 8832 və ya uyğun hallarda Form 2553 vasitəsilə korporativ vergi statusu seçə bilər.

# Sole Proprietorship nədir?

Sole Proprietorship bir fiziki şəxsin ayrıca korporasiya yaratmadan öz adından biznes fəaliyyəti göstərdiyi formadır. Sole Proprietorship ayrıca federal gəlir vergisi ödəyicisi deyil. Biznesin gəlir və xərcləri sahibkarın Form 1040 şəxsi vergi bəyannaməsinə əlavə edilən Schedule C-də göstərilir.

Əsas formula: Xalis biznes mənfəəti = Ümumi biznes gəliri − Qəbul edilən biznes xərcləri

Bu xalis mənfəət:

* sahibkarın federal gəlir vergisi hesablamasına daxil edilir;
* self-employment tax üçün baza yarada bilər;
* ştat gəlir vergisinə cəlb oluna bilər;
* bəzi hallarda QBI deduction hüququ yarada bilər.

Bir üzvü olan LLC də başqa vergi statusu seçməyibsə, federal gəlir vergisi məqsədləri üçün Sole Proprietorship kimi qiymətləndirilə bilər.

# 2026-cı ildə ABŞ-də federal gəlir vergisi neçə faizdir?

ABŞ-də fiziki şəxslərin federal gəlir vergisi mərhələli sistemlə hesablanır.

2026-cı ildə Single filing statusu üçün əsas federal vergi pillələri belədir:

* 12 400 dollara qədər = 10%
* 12 400 dollardan 50 400 dollaradək olan növbəti hissə = 12%
* 50 400 dollardan 105 700 dollaradək olan növbəti hissə = 22%
* 105 700 dollardan 201 775 dollaradək olan növbəti hissə = 24%
* 201 775 dollardan 256 225 dollaradək olan növbəti hissə = 32%
* 256 225 dollardan 640 600 dollaradək olan növbəti hissə = 35%
* 640 600 dollardan yuxarı hissə = 37%

Vergi pillələri vergi tutulan gəlirə tətbiq edilir. Sahibkarın gəliri 120 000 dollar olduqda bütün gəlirə 24 faiz vergi tətbiq edilmir. Yalnız 105 700 dollardan yuxarı hissə 24 faizlə hesablanır.

# Standard Deduction nədir?

Standard Deduction fiziki şəxsin ayrıca xərclər təqdim etmədən vergi tutulan gəlirindən çıxmasına icazə verilən standart məbləğdir.

2026-cı il üzrə:

* Single və Married Filing Separately = 16 100 dollar
* Married Filing Jointly = 32 200 dollar
* Head of Household = 24 150 dollar

Sahibkarın biznes xərcləri əvvəlcə Schedule C-də biznes gəlirindən çıxılır. Standard Deduction isə daha sonra şəxsi federal gəlir vergisinin hesablanması zamanı tətbiq edilir.

Standard Deduction self-employment tax məbləğini azaltmır. O, əsasən federal income tax hesablamasına təsir edir.

# Federal gəlir vergisi necə hesablanır?

Single statusunda olan şəxsin bütün çıxılmalardan sonra vergi tutulan gəliri 80 000 dollar olsun.

Hesablama:

- İlk 12 400 dollar: 12 400 × 10% = 1 240 dollar
- 12 400–50 400 dollar hissəsi: 38 000 × 12% = 4 560 dollar
- 50 400–80 000 dollar hissəsi: 29 600 × 22% = 6 512 dollar
- Ümumi federal gəlir vergisi: 1 240 + 4 560 + 6 512 = 12 312 dollar

Nəticə:

* Vergi tutulan gəlir = 80 000 dollar
* Son vergi pilləsi = 22%
* Federal gəlir vergisi = 12 312 dollar
* Effektiv gəlir vergisi dərəcəsi = 15,39%

22 faiz sahibkarın marjinal dərəcəsidir. Bu, bütün gəlirin 22 faizlə vergiyə cəlb edildiyi demək deyil. IRS gəlir vergisinin ayrı-ayrı gəlir təbəqələrinə tətbiq edildiyini bildirir.



# Biznes xərcləri gəlirdən necə çıxılır?

ABŞ-də federal vergi üçün biznes xərci ümumi qayda üzrə həm “ordinary”, həm də “necessary” olmalıdır.

Ordinary expense fəaliyyət sahəsində adi və qəbul edilən xərcdir.

Necessary expense isə biznes üçün faydalı və uyğun olan xərcdir. Xərcin mütləq əvəzolunmaz olması tələb edilmir.

Qəbul edilə bilən biznes xərclərinə fəaliyyətə görə aşağıdakılar daxil ola bilər:

* ofis və mağaza kirayəsi;
* əməkhaqqı;
* işəgötürən payroll tax ödənişləri;
* reklam və marketinq;
* proqram təminatı və abunəliklər;
* mühasibat və hüquq xidmətləri;
* biznes sığortası;
* inventar və xammal;
* biznes məqsədli telefon və internet;
* çatdırılma və logistika;
* avadanlıq və amortizasiya;
* bank və ödəniş sistemi komissiyaları;
* uyğun home office xərcləri;
* biznes səfərləri.

Şəxsi xərclər biznes xərci kimi çıxıla bilməz. Həm şəxsi, həm də biznes məqsədi ilə istifadə olunan ev, avtomobil, telefon və digər aktivlər üzrə yalnız uyğun biznes hissəsi nəzərə alına bilər.

# Self-Employment Tax nədir?

Self-employment tax özünəməşğul şəxslərin Social Security və Medicare sisteminə ödədiyi vergidir.

Ümumi dərəcə:

* Social Security hissəsi = 12,4%
* Medicare hissəsi = 2,9%
* Ümumi self-employment tax = 15,3%

Lakin 15,3 faiz birbaşa biznes mənfəətinin hamısına tətbiq edilmir.

Ümumi qayda üzrə self-employment tax bazası xalis özünəməşğulluq qazancının 92,35 faizi kimi hesablanır.

Formula:

- Self-employment tax bazası = Xalis biznes mənfəəti × 92,35%
- Self-employment tax = Vergi bazası × 15,3%

2026-cı ildə Social Security hissəsi maksimum 184 500 dollarlıq uyğun gəlir bazasına tətbiq olunur. Medicare vergisi üçün ümumi gəlir limiti yoxdur. Net self-employment qazancı 400 dollar və ya daha çox olduqda ümumi qayda üzrə self-employment tax yaranır.

# Self-employment tax necə hesablanır?

Sahibkarın xalis biznes mənfəəti 100 000 dollar olsun.

- Self-employment tax bazası: 100 000 × 92,35% = 92 350 dollar
- Social Security hissəsi: 92 350 × 12,4% = 11 451,40 dollar
- Medicare hissəsi: 92 350 × 2,9% = 2 678,15 dollar
- Ümumi self-employment tax: 11 451,40 + 2 678,15 = 14 129,55 dollar

Nəticə:

* Xalis mənfəət = 100 000 dollar
* Self-employment tax bazası = 92 350 dollar
* Social Security = 11 451,40 dollar
* Medicare = 2 678,15 dollar
* Self-employment tax = 14 129,55 dollar

Sahibkar self-employment tax məbləğinin yarısını adjusted gross income hesablanarkən çıxılan məbləğ kimi istifadə edə bilər:

14 129,55 ÷ 2 = 7 064,78 dollar

Bu çıxılma self-employment tax məbləğini azaltmır, lakin federal income tax hesablamasında gəliri azalda bilər.

# Additional Medicare Tax nədir?

Self-employment və əməkhaqqı gəliri müəyyən hədləri keçdikdə əlavə 0,9 faiz Medicare tax yarana bilər.

Əsas gəlir hədləri:

* Single və digər əksər filing statusları = 200 000 dollar
* Married Filing Jointly = 250 000 dollar
* Married Filing Separately = 125 000 dollar

Əlavə 0,9 faiz yalnız həddi keçən uyğun Medicare gəliri hissəsinə tətbiq olunur.

Məsələn, Single sahibkarın uyğun Medicare gəliri 230 000 dollar olarsa:

230 000 − 200 000 = 30 000 dollar

30 000 × 0,9% = 270 dollar

Əlavə Medicare tax: 270 dollar

# QBI Deduction nədir?

QBI Deduction və ya Section 199A deduction müəyyən pass-through biznes sahiblərinə qualified business income məbləğinin 20 faizədək hissəsini federal gəlir vergisi bazasından çıxmağa imkan verir.

Aşağıdakı biznes sahibləri uyğun ola bilər:

* Sole Proprietorship;
* Partnership;
* S Corporation;
* bəzi LLC-lər;
* müəyyən trust və estate-lər.

C Corporation gəliri və işçi kimi alınan əməkhaqqı QBI deduction üçün uyğun deyil.

2026-cı ildən uyğun şəxsin ən azı 1 000 dollar QBI-si olduqda minimum 400 dollarlıq deduction qaydası tətbiq edilə bilər. Ümumi deduction yenə də müxtəlif limitlərə tabedir.

2026-cı ildə QBI üzrə wage, property və specified service business limitlərinin mərhələli tətbiqinə başlanan taxable income hədləri:

* Married Filing Jointly = 403 500 dollar
* Married Filing Separately = 201 775 dollar
* Digər filing statusları = 201 750 dollar

Mərhələli limit zonaları:

* Married Filing Jointly = 403 500–553 500 dollar
* Married Filing Separately = 201 775–276 775 dollar
* Digər filing statusları = 201 750–276 750 dollar

Bu hədlərdən aşağı gəlirlərdə QBI deduction hesablaması adətən daha sadə olur. Yüksək gəlirlərdə fəaliyyət növü, işçilərə ödənilən W-2 əməkhaqqı və biznes əmlakı limitlərə təsir edə bilər.



# 100 000 dollar mənfəət üzrə tam Sole Proprietorship nümunəsi

Aşağıdakı nümunədə sahibkar:

* Single filing statusundadır;
* başqa gəliri yoxdur;
* 100 000 dollar xalis biznes mənfəəti əldə edib;
* Standard Deduction istifadə edir;
* QBI deduction üçün uyğundur;
* əlavə state tax və şəxsi güzəştlər nəzərə alınmır.

- Self-employment tax: 100 000 × 92,35% × 15,3% = 14 129,55 dollar
- Self-employment tax-in çıxılan yarısı: 14 129,55 ÷ 2 = 7 064,78 dollar
- Adjusted income: 100 000 − 7 064,78 = 92 935,22 dollar
- Standard Deduction: 16 100 dollar
- QBI-dən əvvəl taxable income: 92 935,22 − 16 100 = 76 835,22 dollar
- Nəzəri QBI deduction: 92 935,22 × 20% = 18 587,04 dollar
- Lakin deduction taxable income limitinə görə: 76 835,22 × 20% = 15 367,04 dollar
- QBI deduction: 15 367,04 dollar
- Yekun federal taxable income: 76 835,22 − 15 367,04 = 61 468,18 dollar

Federal income tax:

* İlk 12 400 dollar × 10% = 1 240 dollar
* Növbəti 38 000 dollar × 12% = 4 560 dollar
* Qalan 11 068,18 dollar × 22% = 2 435 dollar

- Ümumi federal income tax: 1 240 + 4 560 + 2 435 = təxminən 8 235 dollar
- Federal vergilərin cəmi: 8 235 + 14 129,55 = 22 364,55 dollar

Nəticə:

* Xalis biznes mənfəəti = 100 000 dollar
* Federal income tax = təxminən 8 235 dollar
* Self-employment tax = 14 129,55 dollar
* Ümumi federal vergi = təxminən 22 364,55 dollar
* Federal effektiv yük = təxminən 22,36%

Bu sadələşdirilmiş nümunəyə state income tax, health insurance deduction, retirement contributions, child credits, itemized deductions və digər şəxsi vergi nəticələri daxil deyil.

# LLC ayrıca vergi ödəyirmi?

LLC özü avtomatik olaraq ayrıca federal vergi statusu demək deyil.

Single-Member LLC:

* ümumi qayda üzrə disregarded entity sayılır;
* gəlir sahibkarın Schedule C-sində göstərilə bilər;
* sahibkar federal income tax və self-employment tax ödəyə bilər.

Multi-Member LLC:

* ümumi qayda üzrə Partnership kimi qiymətləndirilir;
* Form 1065 informasiya bəyannaməsi təqdim edir;
* mənfəət üzvlərə Schedule K-1 vasitəsilə ötürülür.

LLC seçim əsasında:

* S Corporation
* C Corporation

kimi vergiyə cəlb oluna bilər. Buna görə “LLC neçə faiz vergi ödəyir?” sualının tək cavabı yoxdur. Vergi LLC-nin federal classification seçiminə və fəaliyyət göstərdiyi ştata əsasən müəyyən edilir.

# Partnership vergisi necə hesablanır?

Partnership ümumi qayda üzrə federal gəlir vergisini biznes səviyyəsində ödəmir. Bunun əvəzinə Form 1065 information return təqdim edir.

Partnership-in mənfəəti, zərəri, deduction və credit-ləri ortaqlar arasında bölüşdürülür və Schedule K-1 vasitəsilə göstərilir.

Məsələn:

* Partnership mənfəəti = 200 000 dollar
* İki ortağın payı = hər biri 50%

Hər ortağa düşən qazanc: 200 000 × 50% = 100 000 dollar

Ortaqlardan hər biri öz 100 000 dollarlıq payını şəxsi federal və ştat vergi bəyannaməsində göstərir.

Aktiv partner-in biznes qazancı ümumi qayda üzrə self-employment tax nəticəsi də yarada bilər. Partnership-in bank hesabından bütün məbləği götürməmək ortağın vergi öhdəliyini avtomatik aradan qaldırmır. Vergi çox vaxt paylanan pula deyil, K-1-də göstərilən mənfəət payına əsaslanır. IRS Partnership-lərin income tax əvəzinə information return təqdim etdiyini bildirir.

# S Corporation nədir?

S Corporation ayrıca hüquqi forma olmaqla yanaşı, əsasən federal vergi seçimi kimi istifadə olunur.

S Corporation:

* gəliri, xərcləri və zərərləri shareholder-lərə ötürür;
* ümumi biznes gəliri üzrə C Corporation kimi 21 faiz federal corporate tax ödəmir;
* shareholder-lər öz paylarını şəxsi vergi bəyannaməsində göstərirlər;
* müəyyən xüsusi gəlir və əməliyyatlar üzrə entity-level tax ödəyə bilər.

Bu pass-through sistem C Corporation-dakı klassik ikiqat vergitutmanı azaltmağa imkan verir.

# S Corporation sahibi özünə maaş verməlidirmi?

S Corporation-da işləyən shareholder biznesə xidmət göstərirsə, şirkət ona reasonable compensation, yəni fəaliyyətinə uyğun məntiqli əməkhaqqı ödəməlidir.

Sahibkar bütün qazancı distribution kimi götürərək payroll tax-dan yayınmamalıdır. IRS aşağı əməkhaqqı göstərildikdə distribution məbləğinin bir hissəsini wage kimi yenidən təsnif edə bilər.

Maaş:

* federal income tax withholding;
* Social Security;
* Medicare;
* payroll reporting

qaydalarına daxil edilir.

Reasonable salary-dən sonra qalan uyğun mənfəət shareholder distribution kimi verilə bilər. Distribution ümumi qayda üzrə əməkhaqqı kimi FICA vergisinə cəlb edilməsə də, shareholder-in pass-through gəliri federal və state income tax hesablamasına daxil ola bilər.

# S Corporation vergi nümunəsi

S Corporation-un sahibkara maaş və payroll tax-dan əvvəl biznes qazancı 150 000 dollar olsun.

Sahibkar üçün reasonable salary: 80 000 dollar
İşəgötürənin Social Security payı: 80 000 × 6,2% = 4 960 dollar
İşəgötürənin Medicare payı: 80 000 × 1,45% = 1 160 dollar
İşəgötürənin ümumi FICA payı: 4 960 + 1 160 = 6 120 dollar
Şirkətdə qalan pass-through mənfəət: 150 000 − 80 000 − 6 120 = 63 880 dollar

Sahibkarın gəlirləri:

* W-2 əməkhaqqı = 80 000 dollar
* S Corporation pass-through income = 63 880 dollar

İşçinin maaşından tutulan FICA: 80 000 × 7,65% = 6 120 dollar

63 880 dollarlıq pass-through mənfəət ümumi qayda üzrə ayrıca self-employment tax-a daxil edilməyə bilər. Lakin əməkhaqqının həqiqətən reasonable olması vacibdir.

Bu nümunə S Corporation-un potensial payroll tax üstünlüyünü göstərir, lakin şirkətin payroll, accounting, tax return və compliance xərcləri də artır.

# Kim S Corporation sahibi ola bilməz?

S Corporation statusu üçün şirkət ümumi qayda üzrə:

* ABŞ-də yaradılmış domestic corporation olmalıdır;
* maksimum 100 shareholder-ə sahib olmalıdır;
* yalnız bir class of stock-a malik olmalıdır;
* yalnız icazə verilən shareholder-lərə sahib olmalıdır.

Nonresident alien, yəni ABŞ vergi rezidenti olmayan xarici fiziki şəxs birbaşa S Corporation shareholder-i ola bilməz. Bu qayda Azərbaycan vətəndaşları üçün xüsusilə vacibdir. ABŞ rezidentliyi olmayan xarici sahibkar çox vaxt C Corporation və ya uyğun LLC strukturlarını nəzərdən keçirməlidir.

# C Corporation nədir?

C Corporation sahibindən ayrıca federal vergi ödəyicisi olan şirkətdir.

C Corporation:

* gəlir və xərclərini Form 1120-də göstərir;
* vergi tutulan mənfəətindən 21 faiz federal corporate income tax ödəyir;
* shareholder-lərdən hüquqi və vergi baxımından ayrıdır;
* mənfəəti şirkətdə saxlaya və ya dividend kimi paylaya bilər.

Federal Corporate Tax formulu: Corporate Income Tax = Vergi tutulan şirkət mənfəəti × 21%

IRS korporasiyaların taxable income məbləğini 21 faizlə vuraraq federal corporate tax hesabladığını bildirir.

# C Corporation vergisi necə hesablanır?

C Corporation-un illik nəticələri belə olsun:

* Ümumi gəlir = 500 000 dollar
* Qəbul edilən biznes xərcləri = 400 000 dollar
* Vergi tutulan mənfəət = 100 000 dollar

Federal corporate tax: 100 000 × 21% = 21 000 dollar
Şirkətdə qalan vergi sonrası mənfəət: 100 000 − 21 000 = 79 000 dollar

Nəticə:

* Vergi tutulan mənfəət = 100 000 dollar
* Federal corporate tax = 21 000 dollar
* Şirkətdə qalan mənfəət = 79 000 dollar
* Federal şirkət vergi dərəcəsi = 21%

Bu hesablamaya state corporate income tax, franchise tax və digər ştat ödənişləri daxil deyil.

# C Corporation-da ikiqat vergi necə yaranır?

C Corporation qazancı əvvəlcə şirkət səviyyəsində vergiyə cəlb edilir. Vergidən sonra qalan mənfəət shareholder-ə dividend kimi paylandıqda fiziki şəxs həmin dividend üzrə ayrıca vergi ödəyə bilər. IRS bu sistemi corporate profit-in əvvəl şirkətdə, sonra dividend paylanarkən shareholder səviyyəsində vergiyə cəlb olunması kimi izah edir.

Əvvəlki nümunədə:

* İlkin mənfəət = 100 000 dollar
* Corporate tax = 21 000 dollar
* Dividend üçün qalan məbləğ = 79 000 dollar

Nümunədə shareholder-in qualified dividend üzrə 15 faiz federal dərəcəyə düşdüyünü fərz edək.

- Dividend vergisi: 79 000 × 15% = 11 850 dollar
- Shareholder-ə çatan xalis dividend: 79 000 − 11 850 = 67 150 dollar
- Ümumi federal vergi: 21 000 + 11 850 = 32 850 dollar
- Ümumi effektiv federal yük: 32 850 ÷ 100 000 × 100 = 32,85%

Dividend üzrə real dərəcə shareholder-in ümumi gəlirindən, dividend-in qualified olub-olmamasından, Net Investment Income Tax və state tax-dan asılıdır. Uzunmüddətli kapital gəliri və uyğun dividend dərəcələri ümumi qayda üzrə 0%, 15% və ya 20% ola bilər.

# S Corporation, yoxsa C Corporation daha sərfəlidir?

S Corporation:

* Federal gəlir = shareholder-ə ötürülür
* Entity-level federal income tax = ümumi qayda üzrə yoxdur
* Sahibi işləyirsə = reasonable salary tələb edilir
* Salary = payroll tax-a daxildir
* Distribution = ümumi qayda üzrə payroll tax-a daxil edilmir
* QBI deduction = uyğun ola bilər
* Xarici nonresident shareholder = icazə verilmir
* Shareholder sayı = maksimum 100
* Stock class = bir class

C Corporation:

* Federal corporate tax = 21%
* Mənfəət şirkətdə saxlanıla bilər
* Dividend paylananda = ikinci vergi yarana bilər
* QBI deduction = şirkət gəlirinə tətbiq edilmir
* Xarici shareholder = mümkündür
* Investor və venture capital strukturları üçün = daha uyğun ola bilər
* Shareholder sayı və stock class = S Corporation-dan daha çevikdir

S Corporation kiçik və orta, aktiv işləyən ABŞ rezident sahibkarlar üçün payroll tax planlaması baxımından uyğun ola bilər.

C Corporation isə xarici shareholder-lər, investisiya cəlb edən startaplar və mənfəətin şirkətdə saxlanılması planlanan bizneslər üçün daha münasib ola bilər.



# State Income Tax nədir?

ABŞ-də federal vergidən əlavə ştat səviyyəsində də gəlir və biznes vergiləri yarana bilər.

Ştatdan asılı olaraq biznes aşağıdakılardan biri və ya bir neçəsini ödəyə bilər:

* state individual income tax;
* state corporate income tax;
* franchise tax;
* gross receipts tax;
* business privilege tax;
* annual LLC fee;
* state unemployment tax;
* local city tax.

Bəzi ştatlarda fiziki şəxslər üçün ümumi state income tax yoxdur. Lakin bu, həmin ştatda biznesin tam vergisiz olduğu demək deyil. Sales tax, franchise fee, property tax və başqa ödənişlər yenə də mövcud ola bilər.

SBA biznesin vergi öhdəliyinin onun yerləşdiyi ştat və şəhərdən asılı olduğunu qeyd edir.

# Sales Tax nədir?

Sales Tax ABŞ-də federal vergi deyil. O, ştat və yerli hökumətlər tərəfindən tətbiq edilir.

Sales Tax:

* fiziki məhsulların satışına;
* bəzi rəqəmsal məhsullara;
* bəzi xidmətlərə;
* müəyyən abunə və proqram təminatına

tətbiq oluna bilər.

Dərəcə ştat, county və city üzrə bir neçə hissədən ibarət ola bilər.

Bəzi ştat və ərazilərdə ümumi sales tax yoxdur. Bəzi məhsullar, məsələn, müəyyən ərzaq, geyim və dərmanlar tam və ya qismən azad edilə bilər.

# Sales Tax necə hesablanır?

Nümunədə məhsulun sales tax-siz qiyməti 1 000 dollar, tətbiq edilən birgə ştat və yerli dərəcə isə 8,25 faiz olsun.

Sales Tax: 1 000 × 8,25% = 82,50 dollar
Müştərinin ödədiyi ümumi məbləğ: 1 000 + 82,50 = 1 082,50 dollar

Nəticə:

* Məhsulun qiyməti = 1 000 dollar
* Sales Tax = 82,50 dollar
* Müştərinin ödədiyi məbləğ = 1 082,50 dollar

Sahibkar topladığı 82,50 dolları öz gəliri kimi deyil, ştat adından toplanmış vergi kimi uçota almalıdır.

# Sales Tax Nexus nədir?

Biznes müəyyən ştatla kifayət qədər hüquqi və iqtisadi əlaqəyə sahib olduqda həmin ştatda sales tax toplamaq öhdəliyi yarana bilər.

Nexus aşağıdakılarla yarana bilər:

* ştatda ofisin olması;
* işçinin və ya nümayəndənin olması;
* anbar və inventarın saxlanılması;
* fiziki mağazanın olması;
* ştat üzrə satışların müəyyən iqtisadi həddi keçməsi;
* marketplace və digər fəaliyyət əlaqələri.

Hər ştatın qaydaları və hədləri fərqlidir. Onlayn mağaza yalnız şirkətin yaradıldığı ştatı deyil, satış etdiyi digər ştatlardakı nexus öhdəliklərini də yoxlamalıdır.

# İşçi çalışdıran sahibkar hansı vergiləri ödəyir?

ABŞ-də işçi çalışdıran sahibkar aşağıdakı federal öhdəliklərlə qarşılaşa bilər:

* Federal income tax withholding;
* Social Security tax;
* Medicare tax;
* Additional Medicare tax withholding;
* FUTA;
* state unemployment tax;
* state income tax withholding;
* bəzi yerli payroll tax-lar.

2026-cı ildə əsas FICA dərəcələri:

* İşçinin Social Security payı = 6,2%
* İşəgötürənin Social Security payı = 6,2%
* İşçinin Medicare payı = 1,45%
* İşəgötürənin Medicare payı = 1,45%

Beləliklə, standart FICA üzrə:

* İşçidən tutulan = 7,65%
* İşəgötürənin əlavə payı = 7,65%
* Ümumi FICA yükü = 15,3%

2026-cı ildə Social Security wage base 184 500 dollardır. Medicare üçün ümumi wage base limiti yoxdur.

# 60 000 dollar maaşın işəgötürənə xərci

İşçinin illik brüt maaşı 60 000 dollar olsun.

- İşəgötürənin Social Security payı: 60 000 × 6,2% = 3 720 dollar
- İşəgötürənin Medicare payı: 60 000 × 1,45% = 870 dollar
- İşəgötürənin FICA payı: 3 720 + 870 = 4 590 dollar

FUTA üzrə normal 6 faiz dərəcə ilk 7 000 dollar əməkhaqqına tətbiq edilir. Lakin uyğun state unemployment tax ödənişləri əsasında maksimum 5,4 faiz credit tətbiq edildikdə effektiv FUTA 0,6 faizə düşə bilər.

Nümunə FUTA: 7 000 × 0,6% = 42 dollar
İşəgötürənin ilkin federal xərci: 60 000 + 4 590 + 42 = 64 632 dollar

Nəticə:

* Brüt maaş = 60 000 dollar
* İşəgötürən FICA payı = 4 590 dollar
* Nümunə net FUTA = 42 dollar
* İlkin federal işəgötürən xərci = 64 632 dollar

Bu hesablamaya state unemployment tax, workers’ compensation, health insurance, retirement contribution və digər benefits daxil deyil. FUTA-nı yalnız işəgötürən ödəyir və ümumi dərəcə ilk 7 000 dollar əməkhaqqına 6 faizdir; uyğun credit nəticəsində dərəcə çox vaxt 0,6 faizə düşür.

# Estimated Tax nədir?

ABŞ-də Sole Proprietor, Partner və S Corporation shareholder-i kimi gəlir əldə edən şəxslərin maaşdan avtomatik vergi tutulması kifayət etməyə bilər.

Şəxs illik bəyannamə zamanı ən azı 1 000 dollar vergi borcu yaranacağını gözləyirsə, ümumi qayda üzrə estimated tax ödəmələri tələb oluna bilər.

C Corporation isə adətən ən azı 500 dollar federal vergi borcu gözlədikdə estimated corporate tax ödəməlidir.

2026-cı il fərdi estimated tax tarixləri:

* Birinci ödəniş = 15 aprel 2026
* İkinci ödəniş = 15 iyun 2026
* Üçüncü ödəniş = 15 sentyabr 2026
* Dördüncü ödəniş = 15 yanvar 2027

Bu ödənişlər bərabər rüblük təqvim dövrlərinə əsaslanmır. Gəlir il ərzində qeyri-bərabər əldə edilirsə annualized income method tətbiq oluna bilər.

# Xarici sahibkar ABŞ şirkəti yarada bilərmi?

Bəli. ABŞ vətəndaşı və ya rezidenti olmayan şəxslər ümumi qayda üzrə ABŞ-də LLC və ya C Corporation yarada bilərlər.

Lakin şirkətin yaradılması avtomatik olaraq:

* ABŞ vergisinin olmadığı;
* yalnız şirkətin qeydiyyat ştatında vergi ödənildiyi;
* sahibkarın şəxsi bəyannamə vermədiyi;
* gəlirin ABŞ mənbəli olmadığı

mənasına gəlmir.

Nonresident şəxs ABŞ-də trade or business həyata keçirirsə, həmin bizneslə effectively connected income – ECI kimi əlaqələndirilən xalis gəlir ABŞ-də vergiyə cəlb oluna bilər.

ECI uyğun xərclər çıxıldıqdan sonra ABŞ vətəndaşları və rezidentlərinə tətbiq olunan mərhələli dərəcələrlə vergiyə cəlb edilə bilər.

ABŞ mənbəli, lakin bizneslə effectively connected olmayan dividend, rent, royalty və digər FDAP gəlirləri ümumi qayda üzrə 30 faiz withholding-ə cəlb oluna bilər. Vergi sazişi mövcud olduqda daha aşağı dərəcə tətbiq edilə bilər.

# EIN nədir?

EIN – Employer Identification Number biznesin federal vergi identifikasiya nömrəsidir.

EIN aşağıdakılar üçün lazım ola bilər:

* federal vergi bəyannaməsi;
* işçi çalışdırmaq;
* biznes bank hesabı;
* payroll;
* Form 1099 və digər information return-lər;
* biznes lisenziyaları;
* payment processor hesabları.

EIN şirkətin vergi ödəmədiyini və ya ABŞ-də işləmək icazəsi verdiyini göstərmir. Bu yalnız federal vergi və biznes identifikasiya nömrəsidir. SBA EIN-i biznesin bank hesabı açması və vergi ödəməsi üçün əsas identifikatorlardan biri kimi təqdim edir.

# Sahibkar ABŞ-də vergi sistemini necə planlaşdırmalıdır?

Biznesə başlamazdan əvvəl aşağıdakı suallar cavablandırılmalıdır:

1. Biznes hansı ştatda yaradılacaq?
2. Fəaliyyət faktiki olaraq hansı ştatlarda aparılacaq?
3. Biznes Sole Proprietorship, LLC, Partnership, S Corporation, yoxsa C Corporation olacaq?
4. LLC hansı federal tax classification-a sahib olacaq?
5. Sahibkar ABŞ vergi rezidentidir, yoxsa nonresident alien?
6. S Corporation statusu üçün shareholder-lər uyğundur?
7. Gözlənilən illik dövriyyə neçə dollar olacaq?
8. Gözlənilən xalis mənfəət neçə dollar olacaq?
9. Self-employment tax nə qədər olacaq?
10. QBI deduction tətbiq edilə bilər?
11. S Corporation seçilərsə reasonable salary nə qədər olmalıdır?
12. C Corporation mənfəəti şirkətdə saxlayacaq, yoxsa dividend paylayacaq?
13. State income və franchise tax mövcuddur?
14. Hansı ştatlarda sales tax nexus yaranacaq?
15. Məhsul və ya xidmət sales tax-a daxildir?
16. İşçi çalışdırılacaq?
17. FICA, FUTA və state unemployment tax büdcəyə daxil edilib?
18. Xarici sahibkar üçün Form 5472, Form 1040-NR və ya Form 1120-F tələb olunur?
19. Estimated tax üçün rüblük ehtiyat ayrılıb?
20. Mühasibat və bəyannamələri hansı CPA və ya Enrolled Agent idarə edəcək?

Yalnız şirkət qeydiyyatının ucuz olduğu ştatı seçmək düzgün yanaşma deyil. Şirkətin faktiki fəaliyyət ünvanı, investor planı, sales tax nexus, illik state fee və federal classification birlikdə nəzərə alınmalıdır.



# Tez-tez verilən suallar

- ABŞ-də fərdi sahibkar neçə faiz vergi ödəyir?

Fərdi sahibkar xalis biznes mənfəətindən 10 faizdən 37 faizə qədər mərhələli federal income tax və ümumi qayda üzrə 15,3 faiz self-employment tax ödəyə bilər. State tax ayrıca yarana bilər.

- Self-employment tax bütün mənfəətin 15,3 faizidirmi?

Birbaşa deyil. Ümumi qayda üzrə əvvəlcə xalis özünəməşğulluq qazancının 92,35 faizi hesablanır, daha sonra 15,3 faiz tətbiq edilir.

- 100 000 dollar mənfəətin self-employment tax-i nə qədərdir?

100 000 × 92,35% × 15,3% = 14 129,55 dollar

- LLC neçə faiz vergi ödəyir?

LLC-nin ayrıca vahid federal vergi dərəcəsi yoxdur. LLC Sole Proprietorship, Partnership, S Corporation və ya C Corporation kimi vergiyə cəlb oluna bilər.

- C Corporation neçə faiz vergi ödəyir?

C Corporation vergi tutulan mənfəətindən 21 faiz federal corporate income tax ödəyir. State corporate tax ayrıca yarana bilər.

- S Corporation federal corporate tax ödəyirmi?

Ümumi biznes gəliri pass-through qaydası ilə shareholder-lərə ötürüldüyü üçün S Corporation adətən C Corporation kimi 21 faiz federal corporate tax ödəmir. Müəyyən xüsusi vergilər istisnadır.

- S Corporation sahibi maaş almalıdırmı?

Sahibkar şirkətdə aktiv işləyirsə, xidmətlərinə uyğun reasonable salary almalıdır. Bütün pulu distribution kimi götürmək payroll tax riski yaradır.

- QBI deduction nə qədərdir?

Uyğun pass-through biznes sahibləri qualified business income məbləğinin 20 faizədək hissəsini çıxmaq hüququna malik ola bilərlər. Yüksək gəlirlərdə əlavə məhdudiyyətlər tətbiq olunur.

- ABŞ-də Sales Tax neçə faizdir?

Vahid federal sales tax yoxdur. Dərəcə ştat, county, city və məhsul növünə görə dəyişir.

- Xarici şəxs S Corporation sahibi ola bilərmi?

Nonresident alien birbaşa S Corporation shareholder-i ola bilməz.

- Xarici şəxs ABŞ-də LLC yarada bilərmi?

Bəli. Lakin LLC-nin gəliri, sahibkarın rezidentliyi və əlaqəli tərəf əməliyyatları Form 5472, Form 1040-NR və digər hesabat öhdəlikləri yarada bilər.

- Form 5472 nədir?

Form 5472 müəyyən foreign-owned ABŞ şirkətləri və disregarded entity-lər tərəfindən xarici əlaqəli tərəflərlə reportable transaction-ları göstərmək üçün təqdim olunan information return-dür.

- Estimated Tax nə vaxt ödənilir?

2026-cı il üzrə əsas tarixlər 15 aprel, 15 iyun, 15 sentyabr 2026 və 15 yanvar 2027-dir.

- İşəgötürən payroll tax olaraq neçə faiz ödəyir?

Federal FICA üzrə işəgötürən 6,2 faiz Social Security və 1,45 faiz Medicare, ümumilikdə 7,65 faiz ödəyir. FUTA və state unemployment tax ayrıca hesablanır.